مدیر استانی ستاد احیای دریاچه ارومیه : سهم عوامل انسانی در خشک شدن دریاچه ارومیه ۶۹ درصد است

مدیر دفتر استانی ستاد احیای دریاچه ارومیه در آذربایجان‌غربی گفت: عوامل انسانی همچون توسعه کشاورزی، برداشت غیرمجاز از روان آب‌ها و آب‌های زیرزمینی، احداث سدها و خاکریز داخل دریاچه در حدود ۶۹ درصد در خشکی دریاچه ارومیه نقش دارند.

به گزارش خبرگزاری فارس از ارومیه، پدیده خشک شدن دریاچه ارومیه یکی از دغدغه‌های امروز مردم خطه‌ آذربایجان‌ و حتی کشور محسوب می‌شود چرا که مردم این منطقه از کوچک و بزرگ به این دریاچه عشق می‌ورزند و همیشه پیگیر اقدامات صورت گرفته برای احیا و نجات آن هستند و امسال با توجه به کمبود بارش‌ها نگرانی از سرنوشت نگین فیروزه‌ای آذربایجان دل مردم این خطه را به درد آورده است.

برای آگاهی از آخرین وضعیت دریاچه ارومیه و اقدامات صورت گرفته برای احیای آن با فرهاد سرخوش مدیر دفتر استانی ستاد احیای دریاچه ارومیه در آذربایجان‌غربی مصاحبه‌ای انجام شده است .

فارس: به عنوان سوال نخست برگردیم به اوایل شروع خشک شدن دریاچه ارومیه و بفرمایید دریاچه ارومیه از چه زمانی گام در مسیر خشک شدن نهاد؟

طبق مطالعاتی که توسط دانشگاه صنعتی شریف و با همکاری شرکت آب منطقه‌ای آذربایجان‌غربی، آذربایجان‌شرقی و هواشناسی صورت گرفت از سال‌های ۷۴ و ۷۵ در حالی که متوسط بارندگی‌ها در استان ۳۸۰ میلی‌متر و میزان آب ورودی به دریاچه ارومیه ۶.۵ میلیارد متر مکعب بود تراز دریاچه ارومیه به سمت نزولی پیش می‌رفت به طوری که متوسط سالانه تراز دریاچه ۴۰ سانتی‌متر بود و این زمان درواقع نقطه آغاز خشک شدن دریاچه ارومیه است.

فارس: با توجه به این مطالعات و اینکه مشخص شده است روند خشک شدن دریاچه در سال ۷۴ آغاز شده بود چه دلایلی برای این امر وجود داشت در حالی که متوسط بارش باران زیاد و حجم آب ورودی به دریاچه بالا بود؟

با توجه به اینکه ۵۰ درصد آب ورودی به دریاچه از طریق دو رودخانه سیمینه‌رود و زرینه‌رود اتفاق می‌افتاد این آب در مسیر انتقال خود به دریاچه رسوب‌گذاری کرده و در مورادی تغییر مسیر داده و آب به دریاچه نمی‌رسید و یا دلتاهایی در این مسیر شکل گرفته بود که آب در آن جمع می‌شد.
در تابستان با توجه به گرمای زیاد هوا آب تبخیر شده و اثری از آن باقی نمی‌ماند و این موضوع در سال‌های ۷۸ و ۷۹ به اوج خود رسیده و رسوب‌گذاری زیاد در مسیر دریاچه عملا دیگر انتقال آب این دو رودخانه و سایر رودخانه‌ها به دریاچه را کمتر کرده بود.

فارس: برای اینکه آب در مسیر انتقال به دریاچه دچار انحراف نشود ستاد احیا چه اقداماتی انجام داده است؟

برای این منظور مهم‌ترین راهکار لای‌روبی رودخانه‌هایی است که آب ورودی به دریاچه از طریق آنها صورت می‌گیرد و از سال ۹۵ ، ۲۵ کیلومتر در داخل دریاچه لای‌روبی انجام شده است رودخانه گدار ۱۰ کیلومتر، رودخانه کانی‌رش ۱۱ کیلومتر، رودخانه نازلو ۱۰ کیلومتر و رودخانه سیمینه‌رود ۱۰ کیلومتر لای‌روبی شده‌اند و لای‌روبی دشت گمیچی و سرای ۱۱ کیلومتر بوده است.
لای‌روبی برخی دیگر از رودخانه‌ها از جمله باراندوزچای، آجی‌چای و رودخانه مهاباد صورت گرفته است ولی اگر ۱۵ سال قبل مطالعاتی پیرامون دلایل کاهش سطح تراز دریاچه انجام می‌شد اکنون دیگر وضعیت اینگونه نبود.

فارس: علاوه بر این دلیل چه دلایل دیگری در خشک شدن دریاچه ارومیه نقش داشتند؟

به طور کلی عوامل طبیعی مانند به هم خوردن وضعیت جوی و اقلیم منطقه، کمبود بارش‌ها و افزایش دما حدود ۳۱ درصد و عوامل انسانی همچون توسعه کشاورزی، برداشت غیرمجاز از روان آب‌ها و آب‌های زیرزمینی، احداث سدها و خاکریز داخل دریاچه ۶۹ درصد در خشکی آن نقش داشتند.

فارس: مردم ساخت پل میانگذر دریاچه را از دلایل اصلی خشک شدن آن می‌دانند ولی شما از خاکریز به جای پل نام بردید دلیل آن چیست؟

برخلاف آنکه برخی ساخت پل میانگذر را عامل اصلی خشک شدن دریاچه می‌دانند ولی خود پل درواقع هیچ نقشی نداشت بلکه احداث خاکریز آن که در سال ۵۸ بدون مطالعه کارشناسی و غیرفنی شروع شد و طبق این طرح ۱۱ کیلومتر از طرف آذربایجان‌غربی و سه کیلومتر از سمت آذربایجان‌شرقی در داخل دریاچه خاک و شن و مصالح ریخته شده و آن را پر کردند باعث شد که این امر جلو چرخش آب دریاچه را گرفته و در یک سمت دریاچه رسوب‌گذاری نمک و … انجام شود و در سمت دیگر رسوبی نباشد و از سویی چون آب امکان چرخش نداشت این امر موجب شد تا در یک سمت خاکریز آب به صورت راکد باقی مانده و به سرعت تبخیر شود.

کلام آخر…

چنانکه که بیان شد از میان عوامل انسانی توسعه بی‌رویه کشاورزی بیشترین سهم را در خشک شدن قلب آبی بین دو استان آذربایجان‌غربی و آذربایجان‌شرقی داشته است و برای این منظور استفاده از آبیاری قطره‌ای به جای روش غرق آبی نقش مهمی را می‌تواند در کاهش مصرف آب و کمک به احیا دریاچه ارومیه داشته باشد.