تعامل سازنده سازمان مدیریت برنامه و بودجه با ستاد احیای دریاچه ارومیه جهت تزریق اعتبارات

هفته گذشته کارشناسان محترم سازمان مدیریت برنامه و بودجه با همراهی مدیر استانی ستاد احیای دریاچه ارومیه، کارشناسان پژوهشکده دانشگاه ارومیه و دستگاههای اجرایی مربوطه از پروژه های اجرایی ستاد احیای دریاچه ارومیه در دو استان آذربایجان غربی و شرقی بازدید کردند.

به گزارش روابط عمومی ستاد احیای دریاچه ارومیه- دفتر استان آذربایجان غربی، کارشناسان محترم سازمان مدیریت برنامه و بودجه کشوری طی روزهای چهارشنبه و پنجشنبه ، ۱۱ و ۱۲ مهر ماه ۱۳۹۷ از پروژه هایی نظیر تصفیه خانه ارومیه، گلمان و خط انتقال این دو تصفیه خانه، پروژه توسعه کشت گیاهان دارویی کم آب بر در حوضه آبریز دریاچه ارومیه، پروژه ساماندهی و لایروبی رودخانه کانی رش در مسیر انتقال آب از سد سیلوه به دریاچه ارومیه، طرح تثبیت کانون های تولید ریزگرد در منطقه جبل کندی، آبیاری تحت فشار به روش تجمیعی، پروژه احداث آبیاری تجمیعی بالو بازدید و به بررسی و ارزیابی این پروژه های پرداختند. این کارشناسان پس از بازدید از پروژه های آذربایجان غربی، از پروژه های ستاد احیای دریاچه ارومیه در استان آذربایجان شرقی، از جمله تصفیه خانه و خط انتقال تبریز وشبکه آرباتان آجی چای بازدید کردند.

گزیده هایی از پروژه های بازدید شده به شرح زیر می باشند:

۱- پروژه تصفیه خانه ارومیه

این تصفیه‌خانه در شمال‌شرق شهر ارومیه و در مجاورت جاده ریحان‌آباد واقع شده و مساحتی در حدود ۱۳۵ هکتار دارد. افق طرح تصفیه‌خانه فاضلاب ارومیه برای سال ۱۴۲۰ ظرفیتی بالغ بر ۷۳ میلیون‌مترمکعب در سال دارد که برای جمعیت یک میلیون نفر طراحی شده است. پیش از این، دو مدول از این تصفیه‌خانه فاضلاب با فرآیندی از نوع بیولاک و ظرفیت ۲۹٫۲ میلیون‌مترمکعب در سال اجرا گردیده و در حال حاضر در مدار بهره‌برداری می‌باشند. مدول سوّم این تصفیه‌خانه به روش SBR و با ظرفیت ۲۱٫۹ میلیون‌مترمکعب در سال برای جمعیتی در حدود ۳۰۰۰۰۰ نفر در حال اجرا بوده و پیشرفت فیزیکی آن حدود ۷۷ درصد است.

مجموع اعتبار تخصیص شده از محل‌های اعتباری ستاد احیای دریاچه ارومیه (مادّه ۱۰ قانون تنظیم بخشی از مقرّرات مالی دولت و مادّه ۱۲ قانون تشکیل سازمان مدیریت بحران کشور) به این طرح از سال ۱۳۹۳ تاکنون بیش از ۷۴ میلیارد تومان بوده و مقرّر است با تأمین مالی بخش‌های باقی‌مانده، این طرح تا پایان سال‌جاری به افتتاح برسد. با اتمام مدول  سوّم تصفیه‌خانه فاضلاب ارومیه، سالانه ۵۱٫۱ میلیون‌مترمکعب پساب از طریق خط انتقال که اجرای آن نیز از محل اعتبارات ستاد احیای دریاچه ارومیه در دستورکار قرار دارد، به پیکره دریاچه ارومیه منتقل خواهد شد.

۲- پروژه توسعه کشت گیاهان دارویی کم آب بر در حوضه آبریز دریاچه ارومیه

این پروژه­ ترویجی با حمایت ستاد احیای دریاچه ارومیه و استانداری آذربایجان غربی، با اعتبار ۲ میلیارد ریال (در قالب اسناد خزانه اسلامی) توسط جهاد دانشگاهی واحد آذربایجان غربی در حال اجراست. هدف از اجرای این طرح که در ۹ شهرستان به صورت مزارع پایلوت اجرا خواهد شد، آشنا کردن کشاورزان منطقه با کشت گیاهان دارویی به عنوان معیشت جایگزین و تشویق آن‌ها به جایگزینی گیاهان دارویی با محصولات پرآب‌بر کنونی است. با توجه به زمان ابلاغ پروژه و امکان‌پذیر نبودن کشت بهاره در آن مقطع، مقرر شد برنامه­ریزی جهت کشت پاییزه صورت گیرد.

در مرحله نخست، با توجه به اهدف طرح (مصرف حداقلی منابع و حصول به ارزش افزوده بالاتر) مطالعات گونه‌های گیاهان دارویی مناسب برای منطقه انجام گردید که گیاهان دارویی مرزنجوش، اسطوخودوس، گل راعی، مریم گلی، آویشن باغی و گل محمّدی برای کشت پایلوت در نظر گرفته شده‌اند. در انتخاب گیاهان دارویی سعی بر آن بوده است که از گیاهان دارویی چند ساله استفاده گردد تا در سال­های آتی کشاورز نیازی به تأمین نشاء­های جدید نداشته باشد.

در ادامه، تأمین نشاء گیاهان دارویی موردنیاز کشاورزان در دستورکار قرار گرفته که در حال حاضر، نشاءهای مذکور جهت کاشت در مزارع پایلوت آماده تحویل است. از آن‌جایی که مطابق شرح خدمات پروژه، مقرر گردیده که در ۹ شهرستان و در هر شهرستان حداکثر یک هکتار زمین زراعی به صورت پایلوت تحت کشت گیاهان دارویی قرار گیرد، مذاکره و رایزنی با کشاورزان شهرستان‌های مذکور آغاز شده و در حال حاضر قرارداد کشت و خرید تضمینی با کشاورزانی از اشنویه، سلماس، بوکان، شاهین‌دژ و ارومیه (زمین جهاد دانشگاهی آذربایجان غربی) به امضاء رسیده است. لازم به ذکر است که مزرعه پایلوت شهرستان اشنویه زیرکشت است و سایر مزارع نیز برای کشت پاییزه عقد قرارداد گردیده‌اند که از ۱۵ مهر ماه این کار آغاز خواهد شد و پیش‌بینی می‌گردد که در بهار سال آتی مزارع به ثمر بنشینند. در این فاصله (پاییز ۹۷ تا بهار ۹۸)، کارشناسان جهاد دانشگاهی دوره‌های آموزشی و ترویجی کشت گیاهان دارویی برای کشاورزان در مناطق منتخب را برگزار نموده و دانش لازم برای اجرای فرایند‌های کاشت، داشت، برداشت و فراوری را به آن‌ها آموزش خواهند داد.

۳- پروژه ساماندهی و لایروبی رودخانه کانی‌رش (در مسیر انتقال آب از سد سیلوه به دریاچه ارومیه)

مسیر انتقال آب از سد سیلوه به دریاچه ارومیه، به ترتیب شامل کانال جلدیان، سد چپرآباد، رودخانه کانی‌رش و رودخانه گدار است که رودخانه کانی‌رش، در حد فاصل سد چپرآباد تا رودخانه گدارچای واقع گردیده است.

با توجه به حجم آب منتقل شده از سد سیلوه به دریاچه ارومیه (۱۴۷ میلیون‌مترمکعب پیش از بهره‌برداری از شبکه آبیاری و زهکشی پیرانشهر و ۹۵ میلیون‌مترمکعب پس از بهره‌برداری از شبکه مذکور) و توانایی کانال جلدیان برای عبور دبی متناظر این حجم، باید در ادامه مسیر (رودخانه‌های کانی‌رش و گدارچای) عملیات لایروبی، ساماندهی و دایک‌گذاری به فوریت انجام شده و با تکمیل این مراحل، پروژه را آماده بهره‌برداری نمود.

طول مسیر لایروبی و بازگشایی حریم رودخانه از پایین‌دست سد چپرآباد تا محل اتصال به رودخانه گدار ۱۱۷۵۰ متر بوده که در قسمت‌هایی از مسیر (داخل روستای چپرآباد، شهر نالوس و روستای ده‌شمس) به صورت مقطع مستطیلی با عرض ۱۵ متر و دیوارهای سنگ و ملات ماسه‌سیمان و در بقیه قسمت‌ها به صورت خاکی با عرض ۱۵ متر و دیواره­های خاکریزی طرح شده است. ضمناً در قسمت­هایی از مسیر، فقط لایروبی و اصلاح شیب انجام خواهد گرفت. علاوه بر این، احداث یک عد پل ماشین‌رو در چپرآباد، ۵ عدد در شهر نالوس و ۲ عدد در ده­شمس از عملیات دیگر تعریف شده ذیل این پروژه می‌باشد.

بزرگ‌ترین مشکل این پروژه که موجب تأخیر قابل توجّه آن شده، تأمین هزینه‌های لازم جهت بازگشایی حریم رودخانه است که تبدیل به باغ گردیده و بازگشایی آن موجب اعتراض باغداران و کشاورزان شده است. هم‌چنین در روستای ده­شمس علاوه بر اراضی زراعی و باغی، ساختمان‌هایی مسکونی در حریم رودخانه وجود دارد که تخریب آن‌ها و پیشرفت پروژه، منوط به پرداخت خسارت به مالکین آن‌هاست. لکن به دلیل این‌که اعتبارات تخصیص یافته به پروژه به صورت اوراق و اسناد خزانه اسلامی بوده، نمی‌توان با آن‌ها هزینه­های اعیانی اراضی واقع در حریم را پرداخت نمود؛ لذا تاکنون این مشکل حل نشده و باید تدابیری جهت رفع این مشکل اتخاذ نمود. همچنین تملک اراضی داخل مخزن سد چپرآباد نیز همین مشکل را دارند که باید بعد از تأمین اعتبار، اراضی مربوطه خریداری شوند.

۴- طرح تثبیت کانون های تولید ریزگرد در منطقه جبل کندی

یکی از سایت‌های اصلی گرد و غبار، در روستای جبل‌کندی است که در ۴۰ کیلومتری شمال شهر ارومیه واقع شده و از روستاهای مشرف به دریاچه ارومیه می‌باشد. در یک کیلومتری این روستا حدود ۶۰۰۰ هکتار از زمین‌ها به شن‌های روان مُبدل شده که روز به روز بر وسعت تپه‌های آن‌ها افزوده می‌شود. این تپه‌ها تهدیدی جدی برای چند روستا و باغات و اراضی کشاورزی آن‌ها به شمار می‌رود. از جمله طرح‌های تثبیت شن اجرا شده در این منطقه می‌توان به اجرای قرق، مالچ‌پاشی روی شن‌ها، کاشت موانع حصیری در تپه‌های شنی برای کاهش سرعت باد از ۱۴۰ کیلومتر به ۱۰۰ کیلومتر در ساعت و گیاهان بومی سازگار با شوری و کم‌آبی (نظیر نهال گز، درختچه‌ قره‌داغ و …) اشاره کرد. پایش‌های صورت گرفته گویای آن است که اجرای این طرح‌ها اثربخشی قابل توجّهی به همراه داشته است.

 

۵- پروژه احداث آبیاری تجمیعی بالو

کل اراضی طرح مذکور حدود ۱۲۴۱ هکتار است که با توجه به محدودیت­های جغرافیایی، اجتماعی و عوارض طبیعی (نهرها و رودها) به ۴ قطعه تقسیم­بندی و طراحی شده است:

  • حد فاصل بند انحرافی تا جاده ارومیه سرو (۱۶۵ هکتار)
  • حد فاصل جاده ارومیه – سرو تا روستای حاجی‌آباد (۳۱۶ هکتار)
  • حد فاصل روستای حاجی‌آباد تا شمال بالو (۴۱۰ هکتار)
  • اراضی جنوب روستای بالو (۳۵۰)

برای هر یک از این قطعات یک ایستگاه پمپاژ در نظر گرفته شده است تا بتواند آب با فشار لازم را برای سامانه آبیاری تحت­فشار تأمین نماید. اولویت­بندی مراحل اجرای این پروژه به شرح زیر در نظر گرفته شده است:

  • اجرای سیستم ایستگاه پمپاژ و خطوط لوله اصلی
  • اجرای خط انتقال آب از بند انحرافی به ایستگاه‌های پمپاژ
  • تأمین کمبود آب با احداث استخر یا حفر چاه عمیق
  • اجرای سیستم آبیاری تحت فشار داخل قطعات

آب مورد نیاز کشاورزی روستای بالو توسط نهر دائمی سنتی خان‌ارخی از آب‌بند انحرافی شهید کشتگر واقع بر رودخانه نازلوچای تأمین می‌شود. به دلیل عدم کانال‌کشی مناسب در مسیر نهر خان‌ارخی تلفات زیادی در مسیر انتقال اتفاق می­افتد. با طرح تجمیعی در حال اجرا، بسیاری از تلفات مسیر از جمله برداشت‌های غیرمجاز کاهش یافته و میزان آب مورد نیاز منطقه از ۱۰ میلیون‌مترمکعب به ۷٫۵ میلیون‌متر‌مکعب کاهش می­یابد. (بر اساس الگوی کشت عمده سیب و انگور) بنابراین انتقال آب از محل بند انحرافی به هریک از قطعات، نیازمند تجدیدنظر در انتقال از طریق کانال خاکی موجود است. در صورت تکمیل طرح، تعاونی تشکل‌های آب‌‌بران تعهد کرده فقط ۴ میلیون‌متر‌مکعب آب برداشت و مابقی آن یعنی ۶ میلیون‌مترمکعب از حقابه منطقه را به دریاچه انتقال دهد. ضمن این‌که ۱۸۰ چاه منطقه مسدود خواهد شد.

در این طرح، احداث شبکه آبیاری در فاز اوّل طرح تقریباً به اتمام رسیده و تحت اقدام می­باشد. ایستگاه پمپاژ آن با ۳ لوله ورودی و ۳ لوله خروجی در حال اجرا می‌باشد که تمام تجهیزات آن خریداری و در محل نصب شده است. بهره‌برداری از این ایستگاه پس از دریافت مجوز برق سه فاز ۳۲۰ کیلووات موردنیاز صورت خواهد پذیرفت